logo

Hoofdstuk 5
De EN, de OF de NIET en EOF programmeren.

 

 

     Inleiding.

De lamp in je slaapkamer kun je meestal met 1 schakelaar aan- of uitzetten.

De lamp op de overloop kun je ook schakelen. Deze lamp wordt vaak met 2 schakelaars geschakeld. Boven en beneden kun je het licht aan of uit doen. We noemen dit een wisselschakeling.

Een wisselschakeling is niet hetzelfde als een hotelschakeling! Vaak bedoelt men er wel hetzelfde mee.

De En, de Of en de NIET zijn schakelfuncties. Er wordt mee aangeven wanneer wel of niet geschakeld wordt.

In dit hoofdstuk worden deze schakelingen uitgelegd.

     De EN schakeling. (AND).

En geeft aan dat aan meer dan 1 voorwaarde voldaan moet worden. Wil je bijvoorbeeld op je fiets thuis komen, dan moet je sturen en trappen.

Een voorwaarde wordt in de techniek een conditie genoemd.

We staan er nooit bij stil, maar de lamp op je slaapkamer wordt door meer dan 1 schakelaar geschakeld. Met de hoofdschakelaar in de meterkast kun je het licht in de slaapkamer ook uit zetten.

Probeer dit thuis maar niet, want waarschijnlijk gaat er meer uit dan alleen de lamp.
________________________________________

Bij een EN schakeling worden de schakelaars achter elkaar aangesloten.

Op een stekerdoos kun je een lamp en je computer aansluiten.

De lamp kan alleen branden wanneer ook de schakelaar op de stekerdoos 'aan' staat.

Hetzelfde geldt voor de op deze stekerdoos aangesloten computer.
________________________________________

In een stroomkringschema kun
je zien hoe de EN schakeling werkt.

Hiernaast staat zo'n schema.

Bekijk hoe de EN functie werkt, door op de knoppen 'aan' en 'uit' te klikken.

Conclusie:

De lamp brandt alleen wanneer...

schakelaar s1
EN
schakelaar s2

ingedrukt worden.
________________________________________

Een ladder diagram lijkt op een stroomkring schema.
Je hoeft het alleen maar te verdraaien.

Zet het hiernaast staande ladderdiagram in het Easy relais.

Test daarna of de werking gelijk is aan het hierboven getekende stroomkringschema.

In de praktijk wordt meestal de Engelse aanduiding gebruikt.

De EN is dus een AND.

De AND kan meer dan 2 ingangen hebben.

     Werkdiagram EN schakeling. (AND).

Is de werking van een schakeling niet eenvoudig te begrijpen, dan wordt er een diagram van getekend.

In zo'n diagram staat horizontaal de tijd en vertikaal de aangesloten onderdelen. (Actuatoren & Sensoren)

De aangesloten actuator is.

E1

De aangesloten sensoren zijn.

s1
s2

Wanneer je op Inkleuren klikt,
zie je dat E1 een andere 'kleur' heeft dan s1 en s2.

E1 is namelijk afhankelijk van de schakelaars s1 en s2.

  • Op tijd 0 worden s1 en s2 niet bediend. E1 zal dus niet branden.
  • Op tijd 1 wordt alleen s2 bediend. De lijn van s2 is daarom hoger getekend.
  • Op tijd 8 worden s1 EN s2 bediend. E1 zal dus branden.

Is de lijn hoog, dan is het onderdeel aktief. (1 of aan)
Is de lijn laag, dan is het onderdeel passief. (0 of uit)

Klik een aantal keren op Tijdlijn en probeer zo het werkdiagram van de EN schakeling te begrijpen. (Lees ook de teksten in het paarse vlak.)

     De OF schakeling (OR).

De OF schakeling kent ook 2 of meer schakelaars. Ze worden heel anders aangesloten dan bij de EN schakeling.
Bij een OF schakeling worden de schakelaars parallel aangesloten.

Een voorbeeld van deze schakeling vind je in een personenauto. Wanneer je de deur opent, gaat de interieur verlichting branden.
Dit lampje kun je ook met een schakelaar op het lampje aanzetten.
________________________________________

Hieronder zie je de OF schakeling met 2 schakelaars en een lamp.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Bekijk hoe de OF functie werkt, door op de knoppen 'aan' en 'uit' te klikken.

Conclusie:

De lamp brandt wanneer...

schakelaar s1
OF
schakelaar s2
OF
beide schakelaars

ingedrukt worden.
________________________________________

In het ladderdiagram worden de ingangen voor de OF onder elkaar getekend.

Zet het hiernaast staande ladderdiagram in het Easy relais.

Test daarna of de werking gelijk is aan het hierboven getekende stroomkringschema.

In de praktijk wordt meestal de Engelse aanduiding gebruikt.

De OF is dus een OR.

De OR kan meer dan 2 ingangen hebben.

     Werkdiagram OF schakeling. (OR).

In het onderstaande werkdiagram wordt de werking van de OF functie weergegeven.

De aangesloten actuator is.

E1

De aangesloten sensoren zijn.

s1
s2

Klik een aantal keren op
Tijdlijn
en probeer zo het werkdiagram van de OF schakeling te begrijpen.

     De NIET schakeling (NOT).

De schakeling van de NIET is op zich niet moeilijk. Het wordt alleen wel lastig wanneer de NIET met de AND of de OR samengevoegd worden.

De binnenverlichting van de auto werkt ook met een NIET. Wanneer de deur wel dicht is, brandt de lamp niet.
________________________________________

Hiernaast is de basis van de NIET schakeling getekend.

Zie je dat de lamp brandt zonder dat je s1 hoeft in te drukken.

Bekijk hoe de NIET functie werkt, door op de knoppen
'aan' en 'uit' te klikken.

Conclusie:

De lamp brandt wanneer...

schakelaar s1
NIET

ingedrukt wordt.
________________________________________

In het Easy relais maak je de NIET door er een streepje boven te zetten.

Je gebruikt de ALT toets van het Easyrelais om dat streepje in te voeren.

Dus wanneer de cursur op de I van I1 staat, druk je op de ALT toets. Er komt dan een streepje boven te staan.

Zet het hiernaast getekende ladderdiagram in het Easy relais.

Test daarna of de werking gelijk is aan het daarboven getekende stroomkringschema.
________________________________________

In de praktijk wordt meestal de Engelse aanduiding gebruikt.

De NIET is dus een NOT.

De NOT kan samen met de AND en de OR functie gebruikt worden.

     Werkdiagram NIET schakeling. (NOT).

In het onderstaande werkdiagram wordt de werking van de NIET functie weergegeven.

De aangesloten actuator is.

E1

De aangesloten sensor is.

s1

Klik een aantal keren op Tijdlijn en probeer zo het werkdiagram van de NIET schakeling te begrijpen.

     De EOF schakeling. (XOR).

Met een wisselschakeling kun je op 2 of meer plaatsen een lamp aan- of uitzetten. Vaak wordt dit een HOTEL schakeling genoemd, maar dat is eigenlijk niet correct.

Een wisselschakeling is ook geen EN / OF schakeling.

Voor een wisselschakeling gebruik je wisselschakelaars.

In de les over het relais is de wisselschakelaar besproken. Hieronder is hij nog eens getekend.


 

 

 

 

________________________________________


In een stroomkringschema wordt de wisselschakelaar anders getekend.

Een wisselschakelaar is, simpel gezegd, een WEL en een NIET schakelaar in één behuizing.

Hiernaast is een wisselschakelaar met twee lampen in een stroomkringschema getekend..

Bekijk de werking van deze wisselschakelaar door op de knoppen aan en uit te klikken.

Wanneer je goed kijkt zie je dat de bediening van de schakelaar ook anders getekend is.

Deze schakelaar blijft in de laatst bediende stand staan. De lichtschakelaar bij jou thuis werkt op dezelfde manier.
________________________________________

Voor een wisselschakeling heb je twee wisselschakelaars nodig.

Hiernaast is de wisselschakeling in een stroomkringschema getekend.

We tekenen dit schema bij voorkeur in 'stroomloze' toestand.

De schakelaars worden in onbediende toestand getekend.

Bekijk de werking van deze wisselschakeling door op de knoppen aan en uit te klikken.

Conclusie:

De lamp brandt alleen wanneer schakelaar...

s1 niet en s2 wel
OF
s1 wel en s2 niet

bediend worden.
________________________________________

Hiernaast staat het ladderdiagram voor de wisselschakeling. Let goed op de NIET van I1 en I2.
Je herkent ze aan het streepje boven de I.

Weet je het nog? Met de ALT toets op het Easy relais kun je de NIET instellen..

Zet het hierboven staande ladderdiagram in het Easy relais.

Test daarna of de werking gelijk is aan het daarboven getekende stroomkringschema.
________________________________________

Deze wissel schakeling is dus een bijzondere OF (OR) schakeling.

De lamp brandt onder exclusieve omstandigheden. Exclusief wil zeggen dat de lamp alleen onder beperkt voorkomende voorwaarden brandt.

In dit geval dus alleen maar wanneer...
         __             __
s1
en s2    OF    s1 en s2.

In het Nederlands alleen wanneer alleen s1 of alleen s2 bediend wordt.

In het Nederlands wordt hier de afkorting EOF voor gebruikt. Deze afkorting wordt ook gebruikt voor End Of File. Dat is erg verwarrend en daarom gebruiken we bij voorkeur de Engelse aanduiding.

In het Engels wordt dit een eXclusive OR genoemd.

Kort geschreven XOR.

     Werkdiagram EOF schakeling. (XOR).

In het onderstaande werkdiagram wordt de werking van de EOF functie weergegeven.

De aangesloten actuator is.

E1

De aangesloten sensoren zijn.

s1
s2

Klik een aantal keren op
Tijdlijn
en probeer zo het werkdiagram van de EOF schakeling te begrijpen.

     Samenvatting.

De AND, de OR, de NOT en de XOR zijn functies en worden ook wel schakelvoorwaarden genoemd.

AND is Engels voor EN.

In het stroomkringschema worden de schakelaars onder elkaar getekend.

In het ladderdiagram worden de schakelaars naast elkaar getekend.

OR is Engels voor OF.

In het stroomkringschema worden de schakelaars naast elkaar getekend.

In het ladderdiagram worden de schakelaars onder elkaar getekend.

NOT is Engels voor NIET.

We geven de NOT aan met een steepje boven de aanduiding.

XOR spreek je uit als eXclusive OR. In het Nederlands Exclusieve OF.

Voor computerprogrammeurs is de XOR een belangrijke functie.

________________________________________

Dit is het einde van hoofdstuk 5.

Maak nu alle opdrachten van dit hoofstuk in je werkboek.
________________________________________

 

________________________________________